Poseł, który poparł Konstytucję 3 Maja, a potem został prezydentem Warszawy

Okoliczności uchwalenia Konstytucji 3 Maja i jej losy

Zwolennicy Konstytucji 3 Maja, w obawie przed groźbą użycia siły przez stronnictwo moskiewskie, przyśpieszyli termin obrad nad dokumentem o dwa dni (planowanym terminem był 5 maja 1791 r.), korzystając z faktu, że główni oponenci nie powrócili jeszcze z wielkanocnej przerwy świątecznej. Nie ogłoszono daty rozpoczęcia sesji, tylko imiennie wezwano zwolenników reformy na posiedzenie 3 maja.

Wieczorem, 2 maja odbyło się w Pałacu Radziwiłłowskim zebranie, na którym odczytano projekt konstytucji. Obrady sejmowe i przyjęcie ustawy zasadniczej odbyły się w warunkach zamachu stanu. Miejsce obrad, Zamek Królewski w Warszawie, było strzeżone przez Gwardię Królewską i oddziały wojskowe pod dowództwem księcia Józefa Poniatowskiego, który wraz z grupą oficerów znalazł się w izbie zamkowej w pobliżu tronu.

Na zamek przybyło 182 posłów i senatorów (na ogólną liczbę ok. 500), z których 72 było przeciwnikami projektu konstytucji. Została zatwierdzona większością głosów, co owacyjnie przyjęła publiczność i tłum zgromadzony przed zamkiem. Protest przeciwko uchwaleniu ustawy zasadniczej podpisało 28 osób, jednak niektórzy wycofali później swoje podpisy.

Konstytucja obowiązywała przez rok, zanim została obalona przez armię rosyjską wraz z konfederacją targowicką w wyniku przegranej wojny polsko-rosyjskiej. W 1793 r. nastąpił II rozbiór Polski. Rosja zagarnęła ok. 250 tys. km² a Prusy ok. 58 tys. km² terytorium Rzeczpospolitej. Po rozbiorze kraj liczył ok. 212 tys. km² i stał się małym państwem buforowym z marionetkowym królem i rosyjską armią.

Rawickie ślady na Sejmie Wielkim

Na Sejm Wielki (Czteroletni, 1788 - 1792) został wybrany jako poseł z województwa poznańskiego Ignacy Wyssogota-Zakrzewski, związany rodzinnie i majątkowo z Pakosławiem. Pełnił wówczas funkcję stolnika poznańskiego, a później chorążego poznańskiego, będąc aktywnym działaczem obozu reformatorskiego, współtwórcą Konstytucji 3 Maja i pierwszym prezydentem Warszawy.

Trzeba zaznaczyć, że powiat rawicki nie istniał wówczas jako jednostka administracyjna. Po Kongresie Wiedeńskim w 1815 r. utworzono Wielkie Księstwo Poznańskie, którego integralną częścią była ziemia rawicka. Administracyjnie teren ten należał do powiatu krobskiego. Dopiero w 1886 r. władze pruskie dokonały nowego podziału Wielkiego Księstwa Poznańskiego. Utworzono 16 nowych powiatów, w tym również powiat rawicki.

Życiorys związanego z Pakosławiem Ignacego Wyssogoty-Zakrzewskiego nie jest do końca jasny, ale bez wątpienia mocno z tą wsią powiązana była rodzina Zakrzewskich. Pierwsza wzmianka o wsi Pakosław pojawiła się w 1310 r., kiedy to książę śląski i wielkopolski, pan na Głogowie - Henryk II - ustanowił dystrykt w Poniecu. Pod koniec XVI w. wieś przeszła w ręce Zakrzewskich, posiadaczy Osieka i Zaorla.

W połowie XVIII w. Zakrzewscy zmienili nazwisko i nazywali się Wyssogota-Zakrzewskimi herbu Wyskota. Być może powodem był zamiar odróżnienia od innych rodów Zakrzewskich (w Polsce nazwisko Zakrzewski nosiło około 30 rodów szlacheckich). Dobra odziedziczyli synowie Andrzeja Zakrzewskiego: Maciej i Izydor.

Maciej ożenił się z Teresą Zakrzewską i miał z nią syna Wacława, zaś Izydor z Izabellą Radomicką h. Leszczyc i mieli syna Ignacego. W 1766 r. Wacław sprzedał swe dobra Ignacemu. Były to wsie: Pakosław, Zaorle, Sowy, Biały Kał, Góry i sioło Berdychowo (w ówczesnym pow. kościańskim). Około 1790 r. Ignacy kupił Żelechowo (woj. mazowieckie, powiat garwoliński), a rok później sprzedał dobra pakosławskie Michałowi Krzyżanowskiemu. 

Ignacy Wyssogota-Zakrzewski, poseł na Sejm Wielki

Był synem Izydora Wyssogota-Zakrzewskiego, kasztelanica santockiego i Izabelli, córki Władysława Radomickiego, wojewody poznańskiego. Sprzeczne są informacje źródłowe mówiące o dacie i miejscu jego urodzenia. Według niektórych źródeł urodził się prawdopodobnie w Pakosławiu około 1750 r., ale większość badaczy podaje jako miejsce jego urodzenia Stary Białcz (pow. kościański) i datę 1745 r.

Żoną Ignacego Wyssogoty-Zakrzewskiego była Konstancja (1858 -1888), córka Józefa i Melanii z Mycielskich. Ślub odbył się w Pakoslawiu 29 sierpnia 1779 r. Tam rodziły się ich dzieci: Izabella Mechtylda Józefa (1781 r.), Agnieszka Nepomucena (1782 r.), Marjanna Franciszka Ludwika Wirydjanna (1784 r.), Franciszka Kunegunda Nepomucena (1785 r.), Marek Józef Wacław (1786 r.) oraz Izabella Józefa Gertruda (1787 r.). Żona Ignacego zmarła w wieku 30 lat w Kleszczewie. 

Ignacy Wyssogota-Zakrzewski został posłem na Sejm w 1776 r. z ziemi wschowskiej, później (1786 r.) z województwa kaliskiego (był również sędzią sejmowym). Na Sejm Wielki posłował z województwa poznańskiego (1788 r.). W 1791 r. był współzałożycielem Zgromadzenia Przyjaciół Konstytucji Rządowej. 16 kwietnia 1792 r., na pierwszych wyborach władz miejskich po Konstytucji 3 Maja, został okrzyknięty prezydentem Warszawy, lecz wkrótce, już 18 maja, Targowica pozbawiła go tej funkcji.

Był członkiem sprzysiężenia przygotowującego wybuch powstania kościuszkowskiego. W kwietniu 1794 r. po wypędzeniu Rosjan ze stolicy w wyniku insurekcji warszawskiej, objął ponownie prezydenturę. 17 kwietnia stanął na czele Rady Zastępczej Tymczasowej. Wszedł następnie do Rady Najwyższej Narodowej jako szef jej Wydziału Żywności. Nagrodzony został złotą obrączką Ojczyzna Obrońcy Swemu nr 12.

Po upadku powstania został uwięziony w Petersburgu, zwolniony w 1796 r. Resztę życia spędził w swoim majątku w Żelechowie, gdzie został także pochowany na tamtejszym cmentarzu (zmarł 15 lutego 1802 r.). Na nagrobku znajduje się napis zawierający dwa błędy. Podana jest błędna data jego śmierci (powinno być 1802, a nie 1801). Napis podaje także, że Wyssogota-Zakrzewski był prezesem Rady Nieustającej. Nie jest to prawda, gdyż był członkiem Rady Tymczasowej.

Dla uczczenia jego pamięci jedna z pierzei Rynku Starego Miasta w Warszawie nosi nazwę Strony Zakrzewskiego. Wcześniej nazywała się Zamkowa.

Święto Konstytucji 3 maja

Dzień 3 maja został uznany Świętem Konstytucji 3 Maja. Obchody tego święta były zakazane podczas rozbiorów. Uroczyste obchody rocznicy uchwalenia konstytucji organizowano w latach 1916 -1918 w wielu miastach Królestwa Polskiego (najliczniejsze w Warszawie w 1916 r.) Po odzyskaniu niepodległości w 1918 r., rocznica Konstytucji 3 Maja została uznana za święto narodowe uchwałą Sejmu Ustawodawczego z 29 kwietnia 1919 r.

Święto Konstytucji 3 Maja zostało zdelegalizowane przez hitlerowców i sowietów podczas okupacji Polski w czasie II wojny światowej. Po jej zakończeniu święto obchodzono do 1946 r., kiedy w wielu miastach doszło do krwawych demonstracji studenckich. Od tego czasu władze zabroniły publicznego świętowania, a próby manifestowania były często tłumione przez milicję. Święto to zostało oficjalne zniesione ustawą z 18 stycznia 1951 o dniach wolnych od pracy.

3 maja 1982 r. z okazji rocznicy uchwalenia konstytucji odbyły się w kilkunastu miastach w Polsce demonstracje uliczne, które w Warszawie przerodziły się w szczególnie gwałtowne zamieszki i starcia z milicją.

Święto Narodowe Trzeciego Maja przywrócono ustawą z 6 kwietnia 1990 r. (weszła w życie 28 kwietnia 1990 r.). W 2007 r. po raz pierwszy również na Litwie obchodzono Święto Konstytucji 3 Maja.

Źródła: polskiezabytki.pl, naprzekordniom.wordpress.com, Wikipedia, Archiwum „Życia Rawicza”, polskiedwory.pl

Do najczęściej spotykanych herbów rodzin Zakrzewskich należą:

Dołęga: Rodzina wywodząca się z Zakrzewa w ziemi płockiej.

Wyssogota (Wyskota) - obie formy używane były zamiennie: Bardzo znaczący ród z Wielkopolski.

Ogończyk: Zakrzewscy z Zakrzewa w powiecie radomskim.

Pomian: Kolejna linia wielkopolska i kujawska.

Jastrzębiec: Rodziny notowane w różnych częściach kraju.

Trzaska: Rodzina Zakrzewskich pieczętująca się tym herbem w różnych częściach kraju.