Ukoronowana dziewica w sukni czerwonej
Herb Rawicz (panna w czerwonej sukience, siedząca na niedźwiedziu) to polski herb szlachecki, noszący zawołanie Rawa. Opisany jest w najstarszym zachowanym do dziś polskim herbarzu, „Insignia seu clenodia Regis et Regni Poloniae”, spisanym przez historyka Jana Długosza w latach 1464 - 1480. Rawicz jest jednym z 47 herbów adoptowanych przez bojarów litewskich na mocy unii horodelskiej z 1413 r. Herb występował głównie wśród rodzin osiadłych w ziemiach krakowskiej i sandomierskiej.
Pieczętowało się nim wiele wybitnych postaci i ponad 100 polskich i litewskich rodów szlacheckich (m.in. Ożarowscy, Dembińscy, Przyjemscy czy Grotowie), Sam motyw tego herbu stał się również elementem literackim - Franciszek Salezy Jezierski, znany publicysta oświeceniowy - napisał w 1789 r. powieść historyczno-polityczną zatytułowaną
„Gowórek herbu Rawicz”.
Tak o herbie Rawicz pisał Jan Długosz:
„Rawa, w polu szarym ukoronowana dziewica w sukni czerwonej, z ramionami rozpostartymi, czarnego niedźwiedzia dosiadająca. Pochodzili z narodu czeskiego, gdzie nazywani są Wrszowcami; z powodu zbrodni wiarołomstwa wytraceni z całym ich rodem przez książąt Czech, z wyjątkiem niewielu, którzy uszedłszy do Polski rozrośli się w znakomitą rodzinę. Mężowie surowi, nieustraszeni i okrutni, niektórzy również skłonni do rozlewu krwi, gardzący niebezpieczeństwami”.
Kasper Niesiecki („Herbarz polski, T. VIII”) przedstawia go następująco:
„Powinna być panna rozczesana, w koronie na głowie, ręce obie do góry rozszerzone i trochę podniesione mająca, w sukni, tylko po ramiona gołe ręce, siedząca na niedźwiedziu czarnym, w lewą tarczy bieżącym, prawa noga przednia jak do biegu podniesiona u niego, w polu żółtym. W hełmie nad koroną między dwiema jelenimi rogami pół niedźwiedzia większe, obróconego w lewą tarczy, jakby siedzącego, nogę przednią spuścił, w prawej różą trzyma”.
Znane osoby herbu Rawicz
Adam Olbracht Przyjemski (znany również jako Adam Wojciech Przyjemski) herbu Rawicz (ur. 1590 - zm. 27 lipca 1644), wpływowy polski szlachcic, magnat i urzędnik państwowy I Rzeczypospolitej. Zapisał się w historii przede wszystkim jako założyciel miasta Rawicz. 24 marca 1638 r. uzyskał od króla Władysława IV Wazy przywilej na lokację miasta. Nową osadę, przeznaczoną m.in. dla uchodźców religijnych ze Śląska, nazwał od swojego rodowego herbu.
Kilka lat po śmierci ojca Andrzeja (zm.1618 r.), został mianowany oboźnym koronnym (dworskim) i tę prestiżową funkcję sprawował w latach1621-1640. Pod koniec życia, w latach 1640 -1644, piastował urząd kasztelana gnieźnieńskiego. Był również wielokrotnym posłem na Sejm i starostą (m.in. kowalskim i kruszwickim). Zapisał się w historii jako hojny fundator obiektów sakralnych w Wielkopolsce. Adam Olbracht Przyjemski nie miał męskich potomków, dziedziczką jego majątku została córka Zofia Teresa (zm. ok. 1692).
Goworek (zm. między 1212 a 1223 rokiem) to wybitny wojewoda sandomierski oraz kasztelan krakowsk, jeden z protoplastów rodu Rawitów. Był doradcą i stronnikiem księcia Leszka Białego. W 1195 r. dowodził siłami sandomierskimi w krwawej bitwie nad Mozgawą. Choć spóźnił się na główne starcie, podjął walkę z nadciągającymi posiłkami śląskimi, co zakończyło się jego porażką i dostaniem się do niewoli. W 1202 r. możni krakowscy postawili Leszkowi Białemu warunek objęcia tronu w zamian za odsunięcie Goworka. Ten będąc wojewodą, zaoferował swoje odejście dla dobra księcia. Leszek Biały jednak odmówił takim warunkom, ceniąc lojalność swojego doradcy. Postać ta stała się inspiracją dla Franciszka Salezego Jezierskiego, który w okresie Oświecenia napisał powieść historyczno-polityczną „Goworek herbu Rawicz, wojewoda sandomierski. Powieść z widoku we śnie”.
Abraham z Baranowa (urodzony na początku XIV wieku, zmarły między 1364 a 1368 rokiem) to czternastowieczny polski rycerz i wpływowy urzędnik państwowy z czasów panowania króla Kazimierza III Wielkiego. Należał do znaczącego małopolskiego rodu Rawiczów, a jego kariera była ściśle związana z zabezpieczaniem i administracją południowo-wschodnich rubieży ówczesnego Królestwa Polskiego. W ciągu swojego życia piastował kilka kluczowych urzędów państwowych. W 1352 r. objął prestiżowe stanowisko starosty lwowskiego (i starosty ruskiego). W późniejszych latach za swoje zasługi otrzymał nominacje na kasztelana lubelskiego oraz starostę lubelskiego. Był dziedzicem i właścicielem Makocic oraz Baranowa (identyfikowanego najczęściej z dzisiejszym Baranowem Sandomierskim). O jego wysokiej pozycji społecznej świadczy fakt, że w 1364 r. gościł tam króla Kazimierza Wielkiego.
Walenty Dembiński z Dembian (ur. ok. 1504 r., zm. 15 października 1584 r.) to jedna z najważniejszych postaci politycznych w XVI-wiecznej Polsce. Za panowania Zygmunta II Augusta oraz pierwszych królów elekcyjnych zrobił spektakularną karierę urzędniczą. Przeszedł drogę od przywódcy buntu szlacheckiego przeciwko polityce króla Zygmunta Starego i królowej Bony (tzw. wojna kokosza), aż do najwyższych godności senatorskich i ministerialnych w Koronie.
Należał do nielicznego grona dostojników, którzy w ciągu swojego życia piastowali najważniejsze funkcje państwowe:
Kanclerz wielki koronny (1564 - 1576). Kierował polityką zagraniczną i kancelarią królewską. Jako gorący zwolennik zacieśnienia więzi z Litwą, został sygnatariuszem aktu unii lubelskiej w 1569 r.
Kasztelan krakowski (1576 - 1584). Urząd ten dawał mu pozycję pierwszego senatora świeckiego w radzie królewskiej, co czyniło go formalnie najważniejszym świeckim dostojnikiem w państwie. Zarządzał finansami państwa i wsławił się skutecznym zaprowadzeniem ładu w skarbie koronnym.
Podskarbi wielki koronny (1561 - 1564). Zarządzał finansami państwa i wsławił się skutecznym zaprowadzeniem ładu w skarbie koronnym.
Piotr Ożarowski (ur. ok. 1725 r., zm. 9 maja 1794 r. w Warszawie) to polski magnat, generał wojsk koronnych oraz hetman wielki koronny, który zapisał się na kartach historii przede wszystkim jako jeden z czołowych przywódców konfederacji targowickiej i symbol zdrady narodowej w schyłkowym okresie istnienia I Rzeczypospolitej. Przez lata budował swoją pozycję w strukturach państwowych i wojskowych.
W 1757 r. został generałem majorem, a w 1761 r. awansował na generała-lejtnanta wojsk koronnych. Pełnił prestiżowe urzędy cywilne, m.in. pisarza wielkiego koronnego (1768 - 1775) oraz kasztelana wojnickiego (od 1781 r.).Był zwolennikiem obozu prorosyjskiego. Sprzeciwiał się reformom Sejmu Czteroletniego i uchwaleniu Konstytucji 3 maja. Po wybuchu wojny polsko-rosyjskiej w 1792 r. aktywnie organizował konfederację targowicką w Małopolsce. Z nadania carycy Katarzyny II objął dowództwo nad Dywizją Małopolską oraz garnizonem warszawskim.
W 1793 r. podczas sejmu grodzieńskiego, który przypieczętował II rozbiór Polski, Ożarowski otrzymał najwyższy urząd wojskowy - hetmana wielkiego koronnego. Pobierał stałą pensję od rosyjskiego ambasadora Jakoba Sieversa, zgodnie z jego wytycznym dążąc do redukcji polskiego wojska. Po wybuchu insurekcji kościuszkowskiej i udanym powstaniu w Warszawie (kwiecień 1794 r.) Piotr Ożarowski został aresztowany przez rewolucyjne władze polskie. Sąd Najwyższy Kryminalny uznał go za winnego zdrady ojczyzny i skazał na śmierć. 9 maja 1794 roku został publicznie powieszony na Rynku Starego Miasta w Warszawie wraz z innymi przywódcami Targowicy.
Julian Ursyn Niemcewicz (ur. 6 lutego 1757 r. w Skokach, zm. 21 maja 1841 r. w Paryżu) to jeden z najważniejszych polskich pisarzy, dramaturgów, poetów i działaczy politycznych epoki Oświecenia. Był niezwykle wszechstronny, pisał komedie polityczne, powieści, poezję oraz pamiętniki, a jednocześnie aktywnie uczestniczył w kluczowych wydarzeniach historycznych ówczesnej Rzeczypospolitej i okresu zaborów.
Jako poseł na Sejm Czteroletni aktywnie włączył się w reformę państwa. Wspólnie z Hugonem Kołłątajem brał udział w potajemnych pracach nad projektem Konstytucji 3 Maja. Był bliskim współpracownikiem i sekretarzem Tadeusza Kościuszki podczas insurekcji kościuszkowskiej. Po klęsce pod Maciejowicami trafił wraz z nim do rosyjskiej niewoli w Twierdzy Pietropawłowskiej.. Po zwolnieniu z carskiego więzienia wyjechał z Kościuszką do USA, gdzie spędził kilka lat. Zaangażował się również w działania powstańcze podczas powstania listopadowego Po jego upadku, osiadł na stałe w Paryżu, gdzie m.in. współtworzył Bibliotekę Polską.
Pełnił funkcję pierwszego prezesa Dyrekcji Rządowej Teatru Narodowego oraz przyczynił się do otwarcia szkoły dramatycznej w Warszawie.
Do najsłynniejszych dzieł Juliana Ursyna Niemcewicza należy słynna komedia polityczna
„Powrót posła” (1790 r.), napisana w czasie Sejmu Czteroletniego. Piętnowała wady konserwatywnej szlachty i propagowała nowoczesne reformy państwowe. Niemcewicz był również twórcą pierwszej polskiej powieści historycznej („Jan z Tęczyna”) oraz prekursorem literatury popularnej. Nazwa warszawskiej dzielnicy Ursynów pochodzi bezpośrednio od jego drugiego imienia (Ursyn). Pisarz zakupił tam posiadłość, którą nazwał początkowo Ursinowem.
Antoni Jan Ostrowski (ur. 27 maja 1782 r. w Warszawie, zm. 4 grudnia 1845 r. w Vernou-sur-Brenne we Francji) to polski hrabia, generał, polityk, działacz gospodarczy oraz publicysta. Zapisał się w historii przede wszystkim jako założyciel Tomaszowa Mazowieckiego oraz jako jedna z kluczowych postaci powstania listopadowego.
Pełnił funkcję posła w czasach Księstwa Warszawskiego, a w Królestwie Kongresowym został kasztelanem i senatorem. W1828 r. zasiadał w Sądzie Sejmowym. Jako zaangażowany patriota podpisał akt detronizacji cara Mikołaja I. W trakcie powstania listopadowego pełnił funkcję wojewody oraz dowódcy Gwardii Narodowej Warszawskiej, a pod koniec walk został mianowany prezesem powstańczego Senatu. Dał się poznać jako rzecznik równouprawnienia społeczności żydowskiej na ziemiach polskich, czemu dawał wyraz w swoich pismach publicystycznych. Po upadku powstania wyjechał do Francji, gdzie m.in. spisał biografię swojego ojca, zatytułowaną „Żywot Tomasza Ostrowskiego”. Tam też spędził ostatnie lata życia
Ksawery Pruszyński (właśc. Franciszek Ksawery Pruszyński) (ur. 4 grudnia 1907 w Wolicy Kierekieszynej, zm. 13 czerwca 1950 w Rhynern) był jednym z najwybitniejszych polskich reporterów, publicystów, pisarzy oraz dyplomatów XX wieku.
Urodził się na Wołyniu w rodzinie ziemiańskiej. Ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim. Rozgłos zyskał w latach 30. jako bezkompromisowy publicysta krakowskiego „Czasu” oraz „Wiadomości Literackich”. Pisał o napięciach w Wolnym Mieście Gdańsku oraz o narodzinach nazizmu w Niemczech. Jako jeden z nielicznych polskich dziennikarzy relacjonował hiszpańską wojnę domową (z pozycji republikańskich). Podczas II wojny światowej walczył m.in. pod Narwikiem i Falais.
Po wojnie, mimo ziemiańskiego pochodzenia, zdecydował się na współpracę z nowymi władzami polskimi, co wywołało kontrowersje w środowisku emigracyjnym. Pełnił funkcję posła i ministra pełnomocnego PRL w Holandii. Zginął w niewyjaśnionych do końca okolicznościach w wypadku samochodowym w Niemczech (w Rhynern koło Hamm), jadąc z Hagi do Polski.
Andrzej Sapkowski (ur. 21 czerwca 1948 r. w Łodzi) to jeden z najpopularniejszych i najbardziej uznanych na świecie polskich pisarzy fantasy. Z wykształcenia jest ekonomistą (ukończył handel zagraniczny na Uniwersytecie Łódzkim), ale międzynarodową sławę przyniósł mu stworzony przez niego literacki świat, z kultową postacią wiedźmina Geralta z Rivii. Jego książki przetłumaczono na blisko 20 języków, co czyni go po Stanisławie Lemie, najczęściej tłumaczonym polskim autorem fantastyki. W 2025 r. pisarz został uhonorowany Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.
Na podstawie jego książek studio CD Projekt RED stworzyło bestsellerową serię gier wideo, która odnosła ogromną popularność poza granicami kraju. Przygody Geralta dwukrotnie doczekały się adaptacji serialowej. W 2002 r. poslki serial w reżyserii Marka Brodzickiego liczył 13 odcinków, a główną rolę zagrał Michał Żebrowski.
Amerykański serial Netflixa (od 2019 r. do teraz) to wysokobudżetowa produkcja, która zyskała ogromną popularność na całym świecie. W rolę Geralta z Rivii przez trzy sezony wcielał się Henry Cavill, a jego gra była szeroko chwalona. Sezon czwarty (zadebiutował 30 października 2025 r.) przyniósł ogromną zmianę. Po odejściu Cavilla, nowym wiedźminem został Liam Hemsworth. Zdjęcia do piątego sezonu zostały już zakończone. Będzie to oficjalne zakończenie całej serii, a fabuła zamknie wątki z książek „Wieża Jaskółki” oraz „Pani Jeziora”. Premiera finałowych odcinków została zaplanowana na 2027 r.
Postacie fikcyjne herbu Rawicz
Andrzej Kmicic to główny bohater powieści „Potop”, autorstwa Henryka Sienkiewicza. Jest jednym z najbardziej wyrazistych bohaterów literackich w historii polskiej literatury, jako przykład dynamicznego bohatera, który w toku akcji przechodzi całkowitą wewnętrzną przemianę od grzesznika do bohatera narodowego. Jako Babinicz bierze udział w obronie Jasnej Góry, gdzie heroicznie wysadza gigantyczną szwedzką kolubrynę (oblężnicze działo), niemal przypłacając to życiem. Wiernie służy królowi Janowi Kazimierzowi, zasłaniając go własnym ciałem podczas potyczki w górach. W ekranizacji powieści w reżyserii Jerzy Hoffmana w postać tę brawurowo wcielił się Daniel Olbrychski.
Basia Jeziorkowska (później Barbara Wołodyjowska) to jedna z głównych i najbardziej wyrazistych bohaterek powieści „Pan Wołodyjowski”, będącej zwieńczeniem słynnej „Trylogii” Henryka Sienkiewicza. Często nazywana przez innych bohaterów „hajduczkiem”, stała się symbolem kobiety odważnej, energicznej i bezkompromisowej. W kultowej ekranizacji powieści „Pan Wołodyjowski” oraz serialu „Przygody pana Michała” w reżyserii Jerzego Hoffmana, w postać Basi wcieliła się Magdalena Zawadzka. Jej kreacja do dziś uznawana jest za jeden z najbardziej udanych portretów kobiecych w historii polskiego kina.
Adama Wejdnar, postać z powieści „Boży bojownicy”, drugiego tomu „Trylogii husyckiej” autorstwa Andrzeja Sapkowskiego. To polski rycerz, który pojawia się w książce m.in. w otoczeniu głównego bohatera, Reinmara z Bielawy (Reynevana). Jest jednym z Polaków wspierających sprawę husycką okresie wojen na Śląsku i w Czechach. Postać ta pojawia się również w superprodukcji audio (słuchowisku) zrealizowanej na podstawie książki, gdzie głosu użyczył mu aktor Przemysław Wyszyński.
Kiemlicz to nazwisko nieznanego z imienia ojca i jego synów, bliźniaków Damiana i Kosmy, bohaterów powieści „Potop” Henryka Sienkiewicza. To zubożała szlachta, bliżej im było do rzezimieszków i rozbójników niż do sarmackich, rycerskich ideałów. Kiemlicze byli niezwykle chciwi, sprytni i nastawieni na zysk. Wojnę traktowali jako okazję do grabieży (zarówno na wrogach, jak i na swoich) oraz handlu zrabowanym dobrem. Mimo swojej chciwości i braku skrupułów, byli bezwarunkowo lojalni wobec Andrzeja Kmicica, u którego boku dawniej służyli. Towarzyszyli mu w jego drodze na Jasną Górę i brali udział w obronie klasztoru przed Szwedami. Mieszkali w Borowiczku, a stary Kiemlicz opisany był jako kościsty, ponury starzec o wiecznie skrzywionej twarzy. W adaptacji filmowej grał go Franciszek Pieczka, w role bliźniaków wcielili się Lesław i Wacław Janiccy.
Pytanie braci „Ojciec, prać?” stało się kultowe za sprawą reklamy proszku Pollena 2000 z 1992 r. Zwracali się do ojca (w tej roli Roman Bartosiewicz), a odpowiedź brzmiała: „Prać, ale tylko w Pollenie 2000”.
Źródła: Wikipedia, Archiwum Życia Rawicza, Facebook
Komentarze (0)