Zaginione wsie i osady ziemi rawickiej

Rodzaje miejscowości w Polsce

Rodzaje miejscowości w Polsce, według podziału administracyjnego i statystycznego, to głównie miasta (o statusie prawnym, z zabudową nierolniczą) i wsi (jednostki osadnicze z funkcjami rolniczymi, usługowymi, turystycznymi, bez praw miejskich), a także części miejscowości (np. przysiółki, osady) oraz specjalne miejscowości statystyczne (zbiory drobnych osad). Podstawowy podział TERYT (GUS) rozróżnia miejscowości podstawowe (samodzielne) i części miejscowości (niesamodzielne).

Integralne części miejscowości podstawowych to część miasta (np. dzielnica), część wsi, przysiółek, osada czy kolonia.

Przysiółek to rodzaj miejscowości wiejskiej, będący niewielkim skupiskiem kilku gospodarstw lub domów, które stanowią integralną, choć odległą lub wyodrębnioną część większej wsi, nieposiadający własnej administracji.

Osada to rodzaj miejscowości wiejskiej, małej jednostki osadniczej o specyficznym charakterze zabudowy lub zajęciu mieszkańców (np. leśna, rybacka, kolejowa, PGR), która może być samodzielna lub wyróżniającą się częścią większej wsi.

Kolonia w Polsce jest formalnym typem miejscowości wiejskiej, powstającym zazwyczaj na uboczu głównej wsi, jako nowa zabudowa.

Historyczne zmiany administracyjne

Zanikanie małych miejscowości lub ich włączanie do większych jednostek w regionie Rawicza, jest typowe dla historii administracyjnej Wielkopolski, gdzie granice i nazwy wsi ulegały ciągłym przekształceniom. Takie zmiany administracyjne np. wcielenia gmin Góry i Pakosławiec do gminy Pakosław, ukazują jak dawne gminy przestają istnieć jako samodzielne byty. Sprawia to, że pewne historyczne wsie lub gminy przestają istnieć jako odrębne jednostki na mapach, choć ich nazwy i wspomnienia pozostają w lokalnej historii. Niektóre wsie pozostały jako jednostki podstawowe, ale praktycznie stały się przedmieściami miast (np. Rawicz - Masłowo i Sierakowo, Bojanowo - Gołaszyn)

Decyzję o wykreśleniu z „Wykazu urzędowych nazw miejscowości w Polsce” podejmuje Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, za pośrednictwem wojewody na wniosek Rady Gminy. Poprzedzone to jest konsultacjami społecznymi.

Niektóre zaginione miejscowości ziemi rawickiej

Pewne miejscowości ziemi rawickiej są wymieniane w starych dokumentach, jak np. rejestrach sądowych, aktach sprzedaży majątków, rejestrach podatkowych, czy nawet bullach papieskich, ale ślad po nich zupełnie zaginął, nie można ich nawet umiejscowić.

Bogusławowo (gm. Bojanowo). W 1663 r. Bogusław Bojanowski uzyskał zgodę króla Jana Kazimierza na założenie obok Bojanowa bliźniaczego miasta, zwanego od jego imienia Bogusławowem. W końcu XVIII w. miasto zostało wchłonięte przez Bojanowo.

Bartoszewice Małe (gm. Jutrosin). Wieś przekształciła się w Płaczkowo.

Biały Orzeł (gm. Rawicz). Osada pod Rawiczem, w stronę do Żylic, przy trasie E-5 po lewej stronie przy Pijawce - lewym dopływie Masłówki. Istniała tam karczma, a w czasie II wojny światowej hitlerowski obóz pracy Żydów. Jest to miejsca martyrologii Żydów w czasie okupacji niemieckiej, dzisiaj tą nazwą określa się teren zwany ,,lotniskiem” oraz rondo (skrzyżowanie ulic Poznańskiej, Przyjemskiego i Łaszczyńskiej)

Bukówka (gm. Bojanowo). Dzisiejsza Pakówka. Wieś założona została w XVII wieku, około 1631 r. Od momentu założenia do końca XVIII wieku nazywała się Bukówka.

Cegielnia. Pod tą nazwą istniały trzy wsie: koło Chojna, Dębna Polskiego i Szkaradowa. Pierwsza z nich została wchłonięta przez Chojno ok. 1840 r. Druga została założona w 1617 r.(na początku XVIII w. mieszkało w niej ok. 70 osób), a Cegielnia przy Szkaradowie w 1637 r. Być może nazwy pochodzą od urządzeń do produkcji cegły. Wsie zostały wchłonięte przez sąsiadujące, większe, prawdopodobnie na przełomie XVIII i XIX w.

Czyżewko (gm. Bojanowo). Wieś pod Bojanowem, istniejąca w 1575 r. Wkrótce potem zaginęła. Bliższych informacji brak.

Darnowy, Dąbrowy (gm. Miejska Górka). Wieś założono pod Konarami w 1470 r. Prawdopodobnie została przez Konary wchłonięta. Bliższych informacji brak.

Dąbrówka Golińska (gm. Bojanowo). Osada powstała na przełomie lat 1848-49 jako Dąbrówka Golińska, nazwana tak w odróżnieniu od starej istniejącej Dąbrówki, nazywanej wówczas Dąbrówką Konarzewską. Dzisiaj Dąbrówka Golińska to Wydartowo Drugie, blisko Pakówki (jest też Pierwsze, niedaleko Gościejewic, założone w 1836 r.).

Domasławki (gm. Miejska Górka). Wieś pod Konarami wymieniona w 1599 r. Na początku XVII wymienione są Domasławki Wielkie i Małe, należące do majątku Konary. Co ciekawe, nie istniała wówczas wieś Piaski. Nazwa ta pojawia się na początku XIX w., ale nie ma mowy o Domasławkach. Być może zostały wchłonięte przez Konary, być może są to obecne Piaski. .

Drogi (gm. Pakosław). Wieś założona w 1775 r., istniała jeszcze w latach 60. XX w. Obecnie tradycyjnie tak nazywa się część Sworowa.

Dubinek (gm. Jutrosin). Osada powstała jeszcze w neolicie (ok. 2500 lat p.n.e.). W latach 60. XX w. Dubinek został wchłonięty przez Dubin.

Gać (gm. Pakosław). Wieś w pobliżu Sworowa, nad rzeką Orlą. Źródła pisane wymieniają ją w 1564 r. W latach 1847-1863 wieś była zupełnie wyludniona. Ostatni właściciel Ignacy Pernak nie powrócił po II wojnie światowej i folwark Gać (ok. 200 ha) popadał w ruinę. W 1961 r. grunty i łąki rozparcelowano między rolników z Sów i Sworowa. Wieś opustoszała całkowicie w 1973 r.

Gierłachówek, Gierłachówko (gm. Bojanowo). Wieś wymieniona jest w 1725 r. z okazji wizytacji biskupa, ale istniała już w 1510 r. będąc własnością opactwa lubińskiego. Prawdopodobnie została wchłonięta przez Gierłachowo.

Gola (gm. Jutrosin). Wieś pod Dubinem. Źródła pisane wspominają o wsi w 1415 r. Zaginęła na początku XVII w.

Gościejewko (gm. Bojanowo). Bliższych informacji o tej wsi brak. Być może połączyła się z Gościejewicami.

Góra Sobiałkowa (gm. Miejska Górka). Informacje o tej osadzie pochodzą z 1241 r. później źródła o nie milczą. Prawdopodobnie połączyła się z Sobiałkowem.

Górka Sądkowa (gm. Miejska Górka). Wieś wymieniona już w 1412 r. Bliższych informacji brak.

Góreczki Duże, Śliwne, Żabie (gm. Pakosław). Ślady osadnictwa na tym terenie pochodzą już ze starszej epoki kamiennej (ok. 8 tys. lat p.n.e.). Pierwsze źródła pisane wspominają wieś w 1410 r. W 1462 r. doszło do podziału dotychczasowej wsi Góreczki na dwa osiedla: Góreczki Duże i Góreczki Małe. Obok dotychczasowych nazw używano także nowych jak ,,Góreczki Śliwne” zamiast Duże, ,,Góreczki Żabie” zamiast Małych. Liczba mieszkańców wsi wahała się w granicach 22- 146 (w 1789 r.). Obecnie istnieje wieś Góreczki Wielkie licząca ok. 240 mieszkańców.

Górka Gunczlewa. Dowiadujemy się o niej w 1401 r. Bliższych informacji brak.

Górka Mała (gm. Miejska Górka). Wieś między Foluszem a Przededworzem, powstała w 1487 r. Stopniowo podupadała, o czym świadczy zmniejszająca się liczba mieszkańców (49 -1580 r., 20 -1789 r.). W 1792 r. wielki huragan zniszczył część zabudowań wsi i to był chyba początek jej końca.

Góry, Góry Pakosławskie, Podgórze (gm. Pakosław). Wieś założona w 1764 r. Wieś istniała jeszcze po I wojnie światowej i była własnością Czarneckich. Obecnie to część Pakosławia.

Grabonóg (gm. Miejska Górka). Wieś istniała jeszcze w 1780 r.(założona ok. 1540 r.). Została wchłonięta przez Niemarzyn.

Hallerowo (gm. Miejska Górka). Wieś istniała w okresie międzywojennym. Był to głównie folwark. Obecnie jest początkiem Konar.

Jałocin (gm. Rawicz). Wieś wymieniona jest w 1423 r. Bliższych informacji brak.

Jasień, Jasin (gm. Rawicz). Osada lokowana jest niedaleko Kawcza lub Szymanowa. Pewna jest dopiero inf. z 1387 r., kiedy Jan Dunin (Donin, pochodzący ze śląskiego rodu Dohna) nabył Jasień, Zakrzewo i Kawcze w dystrykcie ponieckim, od Wincentego z Granowa, kasztelana nakielskiego.

Karolewo. (gm. Bojanowo). Wieś powstała w 1847 r. na gruntach Gołaszyna. Istniała jeszcze w latach 60. XX w.

Katarzynowo (gm. Jutrosin). O wsi wiadomo jedynie, że w 1838 r. jej właścicielem był Wincenty Wicherski. Obecnie to przysiółek wsi Szkaradowo.

Leśny Dom (gm. Bojanowo). Bliższych informacji brak. Wieś wymieniana jest w 1837 r.

Łąkie (gm. Rawicz). Wieś niedaleko Szymanowa, wymieniona w 1423 r.

Lusocin (gm. Rawicz). Wieś powstała pod Sarnową w 1485 r. i wyludniła się w następnym wieku.

Michałowo (gm. Miejska Górka). Wieś istniejąca w XIII w., później źródła o niej milczą.

Nowe i Stare Chojno (gm. Pakosław). „Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich” wydawany w 1880 roku dzieli Chojno na Chojno Stare i Chojno Nowe. Wsie wyodrębniły się ok. 1837 r. Istniały jeszcze przed I wojną światową. Teraz jest to po prostu Chojno.

Olbina (gm. Pakosław). Wieś założono w 1673 r. W 1789 r. Olbina liczyła 40 mieszkańców i należała do A. Bronikowskiego. Wieś istniała jeszcze w latach 40. XIX w., potem wchłonął ją Pakosław, w którego skład administracyjnie wchodzą 2 części, m.in.: Góry Pakosławskie i Olbina.

Piekary (gm. Rawicz). Wieś leżała tuż obok Słupi Kapitulnej i została przez nią wchłonięta w drugiej połowie XVIII w. Istniała już w 1534 r. W latach 1578-1580 liczyła ok. 100 mieszkańców. Uprawiano w niej 2,5-4 łanów ziemi (1 łan=15 ha).

Podrzecze (gm. Rawicz). Wieś w pobliżu Dębna Polskiego, wymieniona w 1284 r.

Polucin, Poluszyno (gm. Pakosław). Wieś założona w 1585 r., wchłonięta przez Zaorle. Dzisiaj jego przysiółek.

Przededworze (gm. Miejska Górka). Wieś została wchłonięta przez Górkę Małą lub Miejską Górkę. Bliższych informacji brak.

Raszewy (gm. Miejska Górka). Wieś powstała w 1775 r. wchodziła w skład w majątku Dłoń.

Rybaki (gm. Pakosław). Po raz pierwszy dowiadujemy się o tej wsi dopiero w 1718 r. Pod koniec XVIII w. Rybaki zostały wchłonięte przez Niedźwiadki. Bliższych informacji brak.

Rzeczkowice, Rzeczkowo (gm. Miejska Górka). Wiadomości o wsi są bardzo skąpe. W 1616 r. upawiano w niej 7 łanów ziemi (1 łan=15 ha). Wiadomo też, że wieś ucierpiała bardzo od wielkiego huraganu w 1792 r. Być może została wchłonięta przez Rzyczkowo lub nazwy były używane zamiennie.

Smolne (gm. Miejska Górka).Wieś w pobliżu Niemarzyna, wymieniona w XIII w. potem zaginęła.

Stanisławowo (gm. Rawicz). Wieś założył dziedzic Łaszczyna Ignacy Szczaniecki w 1839 r. W 1913 r. wieś Izbice stanowiła zespół dworski i wraz ze Stanisławowem nadal należała do majętności w Łaszczynie. Właścicielem dóbr był Władysław Sczaniecki, a dzierżawcą Metody Stelmachowski. Stanisławowem zarządzał leśniczy August Śmikała. O Stanisławowie wspomina się jeszcze w latach 60. XX w. Obecnie jest to leśniczówka.

Śmieszkowo (gm. Jutrosin). Wieś powstała w 1768 r. przy Płaczkowie i prawdopodobnie została wchłonięta.

Tabliny (gm. Miejska Górka). Wieś niedaleko Konar, wymieniona w 1424 r.

Tokary (gm. Miejska Górka). Wzmianki o wsi pojawiają się już w 1310 r., leżała ona tuż obok Konar. Później wieś zaginęła, być może została wchłonięta przez Konary.

Walkowy (gm. Pakosław). O tej wsi w pobliżu Golejewa dowiadujemy się w 1447 r. Bliższych informacji brak, wiadomo jedynie o transakcji kupna i sprzedaży z tego roku.

Wesele. Wieś wymieniona w 1416 r. Bliższych informacji brak.

Wygoda (gm. Miejska Górka). W XIX wieku folwark Wygoda i Góreczki Wielkie były częścią majątku Oczkowice

Zaborowo-Olędry (gm. Jutrosin) Wieś powstała w 1741 r. na poczatku XIX w. połączyła się z Zaborowem.

Zakrzewko (gm. Miejska Górka). Wieś położona była obok Zakrzewa, a dowiadujemy się o niej w 1534 r. Istniała jeszcze w 1775 r., później została wchłonięta przez Zakrzewo.

Zmysłowo-Olędry (gm. Jutrosin). Wieś powstała w latach 80. XIX w. Została wchłonięta w latach 40. XIX w. przez Zmysłowo. (WJ)

Źródła: Walerian Sobisiak „Dzieje Ziemi Rawickiej”, Archiwum „Życia Rawicza”, Wikipedia, powiatrawicki.pl, rawicz.pl, gminabojanowo.pl, miejska-gorka.pl, jutrosin.eu, pakoslaw.pl, Janusz Hamielec „Wędrując po Rawiczu i okolicach”