Wspólna inicjatywa IPN i samorządu
Pod obrady Rady Miejskiej Gminy Rawicz trafia projekt uchwały z 7 września 2026 roku w sprawie wzniesienia Pomnika Komendantów Korpusu Kadetów w Rawiczu. Głosowanie radnych nad przyjęciem dokumentu zaplanowano podczas sesji 16 września 2026 roku.
Przedsięwzięcie ma na celu umocnienie lokalnej pamięci historycznej oraz popularyzację wiedzy o dziedzictwie Korpusu Kadetów nr 3 (później nr 2), który stanowił niezwykle ważny element historii i tożsamości miasta. Pomnik zostanie usytuowany na nieruchomości gminnej stanowiącej działkę nr 64/12 przy ul. Kadeckiej w Rawiczu.
Wzniesienie obelisku stanowi wspólną inicjatywę Instytutu Pamięci Narodowej – Oddziału w Poznaniu oraz Gminy Rawicz. IPN przygotuje projekt monumentu oraz w ramach swoich zadań ustawowych zleci jego wykonanie i montaż. Z kolei zadaniem Gminy Rawicz i Burmistrza będzie uzyskanie wszelkich wymaganych prawem zgód, opinii, uzgodnień oraz pozwoleń niezbędnych do realizacji inwestycji.
Jak będzie wyglądał nowy pomnik?
Zgodnie z zapisami projektu, cokół pomnika zostanie wykonany z bloku granitowego, na którym spocznie duży głaz narzutowy. Cała konstrukcja zostanie osadzona na stabilnej płycie granitowej.
Na wypolerowanej części głazu narzutowego wygrawerowane zostaną dane komendantów oraz odznaka Korpusu Kadetów nr 3. Na cokole umieszczona zostanie z kolei podniosła inskrypcja:
„Miłość Ojczyzny, jej dobro, jej sława, szacunek dla siebie powszechny współziomków, chwała nieśmiertelna w potomności”.
Czterej komendanci - cztery niezwykłe życiorysy
Pomnik przypomni postacie czterech wybitnych oficerów, którzy w latach międzywojennych stali na czele rawickiej placówki kadetów.
Ppłk Marian Merkisz – organizator szkoły i bohater Powstania Warszawskiego
- Marian Merkisz urodził się 19 sierpnia 1888 roku w Odessie.
- Studiował matematykę w Odessie i elektromechanikę na Państwowym Uniwersytecie Politechnicznym w Sankt Petersburgu, a po studiach uczył matematyki w odeskim Korpusie Kadetów.
- Podczas I wojny światowej wstąpił do 4 Dywizji Strzelców gen. Lucjana Żeligowskiego, a od 1921 roku służył jako dowódca kompanii i wykładowca w Korpusie Kadetów nr 2 w Modlinie.
- Rozkazem Ministerstwa Spraw Wojskowych z 17 czerwca 1925 roku został oddelegowany do organizacji nowo powstającego Korpusu Kadetów nr 3 w Rawiczu.
- Przeprowadził ogromną pracę przy dostosowywaniu dawnych pruskich koszar (późniejszej siedziby 55 Poznańskiego Pułku Piechoty) do wymogów szkoły dydaktyczno-wychowawczej, a za jego kadencji wybudowano nowy gmach dydaktyczny.
- Funkcję komendanta pełnił do końca roku szkolnego 1927/1928, po czym przeszedł w stan spoczynku.
- Odznaczony dwukrotnie Krzyżem Walecznych oraz Medalem Międzysojuszniczym.
- Zginął 28 sierpnia 1944 roku w powstaniu warszawskim; w walkach poległ również jego syn, plut. podch. Maciej Merkisz „Daniel”, będący wychowankiem rawickiej szkoły.
Ppłk Konstanty Witold Czachowski – legionista i wielokrotny starosta
- Urodził się 11 marca 1885 roku w Janczewku.
- Ukończył szkołę realną w Warszawie, studiował matematykę w Liège i Pradze, gdzie działał w Związku Strzeleckim.
- Od 1914 roku walczył w 5 Pułku Piechoty Legionów Polskich Józefa Piłsudskiego.
- Po kryzysie przysięgowym w 1917 roku był internowany w obozach w Szczypiornie oraz Beniaminowie.
- W październiku 1918 roku wstąpił do Wojska Polskiego i brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej, otrzymując za bohaterstwo Order Virtuti Militari V klasy oraz czterokrotnie Krzyż Walecznych.
- W 1927 roku mianowano go starostą w Kamieniu Koszyrskim.
- Od lipca 1928 roku do końca roku szkolnego 1929/1930 pełnił funkcję komendanta Korpusu Kadetów nr 3 w Rawiczu, uzyskując awans na podpułkownika.
- W kolejnych latach sprawował urząd starosty powiatowego m.in. w Łunińcu, Nieświeżu, Gorlicach oraz Sokółce.
Ppłk Edward Wilczyński ps. „Waganiec” – inżynier chemii i kawalerzysta
- Urodził się 13 lipca 1884 roku w majątku Waganiec na Kujawach.
- Wykształcenie wyższe uzyskał na politechnice w Köthen-Anhalt oraz uniwersytecie w Lipsku, zdobywając dyplom inżyniera chemii.
- Służył w 1 Pułku Ułanów Legionów Polskich, po internowaniu w Szczypiornie działał w Polskiej Organizacji Wojskowej (POW), a w wojnie polsko-bolszewickiej dowodził szwadronem w 7 Pułku Ułanów.
- Stanowisko komendanta Korpusu Kadetów nr 3 w Rawiczu objął w sierpniu 1930 roku i kierował placówką do czerwca 1933 roku, otrzymując tytularny stopień podpułkownika.
- W grudniu 1933 roku został starostą kolskim.
- Zmarł po ciężkiej chorobie 16 stycznia 1937 roku w Łodzi i został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie, a w jego pogrzebie brała udział oficjalna delegacja rawickich kadetów.
- Był odznaczony m.in. Orderem Virtuti Militari V klasy, Krzyżem Niepodległości, dwukrotnie Krzyżem Walecznych oraz Krzyżem Korony Rumuńskiej.
Ppłk Włodzimierz Kowalski – dowódca wyzwolicieli Kcyni i powojenny rawiczanin
- Urodził się 17 kwietnia 1889 roku w Marszałkach.
- Pracował jako nauczyciel, a podczas I wojny światowej służył w armii niemieckiej, w tym w jednostce lotniczej na poznańskiej Ławicy.
- W grudniu 1918 roku objął dowództwo nad siłami wyzwalającymi Gołańcz i Kcynię w Powstaniu Wielkopolskim, za co odznaczono go Orderem Virtuti Militari V klasy.
- 28 czerwca 1933 roku został komendantem Korpusu Kadetów nr 3 w Rawiczu i kierował szkołą aż do wybuchu II wojny światowej.
- 28 sierpnia 1939 roku dowodził ewakuacją kadetów z Rawicza do Lwowa, gdzie brał udział w obronie miasta i został komendantem połączonych korpusów kadetów.
- Całą II wojnę światową spędził w niemieckiej niewoli w Oflagu VII A w Murnau.
- Po wyzwoleniu powrócił w 1945 roku do Rawicza, gdzie pracował jako kierownik Rawickiej Fabryki Biczysk.
- Zmarł 8 sierpnia 1969 roku w Rawiczu i spoczął na miejscowym cmentarzu parafialnym.
Pamięć, która łączy pokolenia
Planowany monument przy ul. Kadeckiej będzie nie tylko nowym elementem architektonicznym na mapie miasta, ale przede wszystkim trwałym symbolem szacunku dla tradycji niepodległościowej i edukacyjnej Rawicza. Po podjęciu uchwały przez Radę Miejską rozpoczną się formalne i techniczne przygotowania do realizacji tej patriotycznej inicjatywy
