Rozwój rzemiosła w Rawiczu

Był to kluczowy czynnik, który od momentu założenia miasta kształtował jego tożsamość gospodarczą i urbanistyczną. Rawicz dynamicznie przekształcał się w jeden z najważniejszych i największych ośrodków rzemieślniczych w całej Wielkopolsce

Na przełomie XVII/XVIII miasto zasłynęło z sukiennictwa (cech założono w 1640 r.), rozwijało się również młynarstwo, piwowarstwo, szewstwo. Było złoty wiek Rawicza, który stał się drugim w Wielkopolsce po Poznaniu ośrodkiem tkactwa sukiennego (wytwarzał ok. 20% regionalnego sukna). Pod koniec XVIII w. samo sukiennictwo skupiało ponad 320 niezależnych warsztatów.

Niemal cała społeczność rzemieślnicza - zwłaszcza cech sukienników - składała się z ludności niemieckojęzycznej. W Rawiczu działało wówczas aż 1107 mistrzów w 83 zawodach. Wszyscy mistrzowie cechowi i rzemieślnicy byli Niemcami. Polacy w osiemnastowiecznym Rawiczu stanowili mniejszość, zajmującą się głównie administracją dworską właścicieli miasta, służbą lub rolnictwem na obrzeżach. Niemieckie cechy rzemieślnicze rygorystycznie dbały o to, by nie dopuszczać osób z zewnątrz (w tym Polaków czy Żydów) do oficjalnego wykonywania zawodów.

Po Kongresie wiedeńskim (1815 r.) nastąpił spadek znaczenia sukiennictwa przez pruskie cła importowe i migrację tkaczy do Łodzi i Pabianic. Miasto stopniowo przekształciło się w lokalny ośrodek przemysłowo-handlowy.

Rawicz utrzymał silną pozycję w kilku konkretnych cechach:

Branża spożywcza: rzeźnicy, piekarze, właściciele młynów parowych oraz rzemieślnicze fabryki likierów i wódek.

Branża metalowa i ślusarska: kowale (podzieleni na kowali gwoździowników czy podkowiaków) oraz ślusarze obsługujący rolnictwo.

Branża skórzano-odzieżowa: szewcy (słynący z szycia solidnych butów dla stacjonującego w mieście wojska) oraz krawcy.

Pierwsi polscy rzemieślnicy w Rawiczu

W oficjalnej historii Rawicza jako pierwszy polski rzemieślnik (oraz pierwszy Polak, który uzyskał w mieście prawa miejskie) odnotowany jest szewc Maciej. Wpisał się do ksiąg miejskich w 1639 r., czyli zaledwie rok po oficjalnym założeniu miasta przez Adama Olbrachta Przyjemskiego.

W spisie rzemieślników i mistrzów cechowych z drugiej połowy XVIII w. (przed II rozbiorem Polski w 1793 r.), jako jedyny samodzielny polski mistrz rzemiosła, który prowadził własny warsztat szewski i należał do oficjalnego cechu w mieście, figuruje Jan Kędzia. W zachowanych źródłach pisanych z XVIII wieku nie przetrwał konkretny adres ani ulica, przy której znajdował się jego warsztat.

Jan Kaźmierczak w monografii „Rawicz - gród Przyjemskich. Historyczny rys powstania i rozwoju miasta 1638 -1938” (wydanej w 1938 r.) pisze, że „jedynym polskim rzemieślnikiem” w XVIII-wiecznym Rawiczu (a dokładniej w spisie rzemieślników z tamtego okresu) był najprawdopodobniej kołodziej nazwiskiem Garyga (występujący też w źródłach pod zlatynizowaną lub zniemczoną formą Gariga).

Historyczne spisy i dokumenty cechowe (np. cechu sukienników w Rawiczu) z XVIII wieku wymieniają setki nazwisk niemieckich. W zachowanych księgach przyjęć do cechów oraz spisach podatkowych z tamtych lat, jako rodzynek i jedyny jawnie polski mistrz w danej profesji lub okresie (w morzu niemieckich rzemieślników), pojawia się też nazwisko Jan Regulski (w niektórych źródłach notowany jako jedyny polski mistrz sukienniczy / tkacki w rawickim spisie rzemieślników z drugiej połowy XVIII wieku).

Jako „jedynego polskiego mistrza” w niemieckich cechach Rawicza z przełomu XVII i XVIII w. wymienia się też rzemieślników o nazwiskach Konieczny lub Kozłowski (zależnie od konkretnej profesji, np. w cechu krawców lub szewców). Obecność chociaż jednego polskiego nazwiska w oficjalnych spisach była wówczas ewenementem.

https://rawicz24.pl/kultura/quiz-wiedzy-o-starym-rawiczu/BMJDm7q7z099344dt99C

Zakłady Rzemieśłnicze (1)