Historia zatacza koło: Od 1936 do 2026 roku
Wypożyczenie figur św. Katarzyny i św. Jadwigi do stolicy Wielkopolski to wydarzenie o ogromnym znaczeniu kulturowym i historycznym. W 1936 roku rzeźby z Sobiałkowa wzięły udział w przełomowej wystawie „Wielkopolska plastyka gotycka”, która po raz pierwszy na taką skalę skatalogowała i zaprezentowała szerszej publiczności arcydzieła średniowiecznej rzeźby i malarstwa z regionu.
Dziś, po niemal wieku, historia zatacza koło. Poznańskie Muzeum Narodowe ponownie zaprosiło do siebie te unikalne obiekty, aby włączyć je w ramy nowoczesnej ekspozycji ukazującej kunszt dawnych mistrzów. Dla badaczy sztuki oraz pasjonatów historii to niebywała okazja, by podziwiać sobiałkowskie zabytki w kontekście innych arcydzieł epoki.
Kim są święte z Sobiałkowa?
Obie figury to znakomite przykłady późnogotyckiej rzeźby sakralnej, które na co dzień współtworzą tożsamość kulturową i duchową parafii w Sobiałkowie.
-
Święta Katarzyna Aleksandryjska – przedstawiana tradycyjnie z atrybutami swojego męczeństwa (takimi jak koło czy miecz), w sztuce gotyckiej ukazywana była często jako dostojna, pełna gracji postać o subtelnych rysach twarzy.
-
Święta Jadwiga Śląska – patronka Śląska i Wielkopolski, czczona za swoją pobożność i działalność charytatywną, na gotyckich rzeźbach często trzyma w dłoniach model kościoła lub figurkę Matki Boskiej.
Oba dzieła charakteryzują się dynamicznym, głębokim fałdowaniem szat oraz niezwykłą precyzją wykonania, co świadczy o tym, że wyszły spod dłuta wybitnego warsztatu rzeźbiarskiego działającego na pograniczu Wielkopolski i Śląska.
Kto je wykonał?
Figury przypisuje się anonimowemu, wielkopolskiemu lub dolnośląskiemu warsztatowi snycerskiemu. Historycy sztuki, analizując ułożenie fałd szat, proporcje postaci oraz unikalny sposób rzeźbienia twarzy (tzw. cechy stylistyczne), datują powstanie obu rzeźb na koniec XV wieku (około 1480–1500 roku). Stylistycznie wpisują się one w nurt późnogotyckiej rzeźby drewnianej, jaka rozwijała się na pograniczu Wielkopolski i Śląska, czerpiąc z silnych ośrodków rzeźbiarskich tamtego okresu (np. z Wrocławia).
Rzeźby są historycznie i nierozerwalnie związane z Sobiałkowem oraz tamtejszym kościołem pw. św. Jakuba Większego Apostoła. Prawdopodobnie pod koniec XV wieku stanowiły część większego, gotyckiego ołtarza szafiastego (tzw. retabulum), który znajdował się w ówczesnej świątyni w Sobiałkowie.
Gdy w drugiej połowie XVIII wieku w kościele zainstalowano nowy, modny wówczas i bogato zdobiony ołtarz główny w stylu rokokowym, stare gotyckie figury nie zostały wyrzucone. Ówcześni rzemieślnicy wykazali się wielkim szacunkiem do historii i wkomponowali figury św. Katarzyny i św. Jadwigi bezpośrednio w strukturę nowego, rokokowego ołtarza.
To właśnie dzięki temu niezwykłemu połączeniu stylów (późnogotyckie rzeźby w osiemnastowiecznej oprawie) przetrwały one w Sobiałkowie przez kolejne stulecia, by dziś zachwycać historyków sztuki w Muzeum Narodowym.
Kiedy rzeźby wrócą do parafii?
Obecność figur na poznańskiej wystawie to powód do dumy dla całej lokalnej społeczności Sobiałkowa, choć na co dzień ich brak w kościele pozostawia pustkę. Na szczęście rozłąka ma charakter czasowy.
Figury św. Katarzyny i św. Jadwigi zakończą swoją muzealną misję na początku przyszłego roku. Powrót zabytków do kościoła w Sobiałkowie planowany jest na marzec 2027 roku.
