Kontrola prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy to stały element działań ZUS oraz pracodawców zatrudniających powyżej 20 ubezpieczonych. Uprawnienia te wynikają wprost z ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Przepisy te pozwalają weryfikować zarówno samą prawidłowość orzekania o niezdolności do pracy przez lekarzy orzeczników, jak i to, czy pracownicy nie traktują L4 jako dodatkowego urlopu lub okazji do dorobienia.
Najnowsze dane statystyczne ZUS za II kwartał 2026 roku pokazują wyraźnie, że weryfikacja zwolnień przynosi wymierne efekty finansowe, a Wielkopolska znajduje się w czołówce województw pod względem kwot wstrzymanych wypłat.
Ponad 2,6 tysiąca skontrolowanych w Wielkopolsce. Co dziesiąty „chory” stracił zasiłek
Z oficjalnych danych ZUS dotyczących kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich w II kwartale 2026 roku wynika, że w województwie wielkopolskim poddano weryfikacji 2 686 osób.
W wyniku przeprowadzonych czynności kontrolnych aż 242 osoby w naszym regionie zostały pozbawione prawa do zasiłku chorobowego. Oznacza to, że nieprawidłowości wykryto u ponad 9% skontrolowanych Wielkopolan (dokładnie 9,01%), co jest wynikiem wyższym niż średnia dla całego kraju (8,50%).
Łączna kwota cofniętych z tego tytułu zasiłków w województwie wielkopolskim wyniosła w II kwartale 2026 r. 608,8 tys. zł. Średnio na jednego przyłapanego na nieprawidłowościach mieszkańca regionu przypadało ponad 2 515 zł wstrzymanego świadczenia. Wielkopolska odpowiada za ponad 9,3% łącznej kwoty zasiłków cofniętych w całej Polsce w ramach kontroli wykorzystania L4.
Podsumowanie wyników kontroli wykorzystania L4 w II kwartale 2026 r.
| Województwo / Obszar | Liczba osób poddanych kontroli | Liczba osób pozbawionych prawa do zasiłku | Kwota cofniętych zasiłków (w tys. zł) | Skuteczność kontroli (%) |
| Wielkopolskie | 2 686 | 242 | 608,8 | 9,01% |
| Mazowieckie | 3 751 | 406 | 923,5 | 10,82% |
| Śląskie | 2 985 | 370 | 964,4 | 12,39% |
| Małopolskie | 3 708 | 233 | 496,0 | 6,28% |
| Dolnośląskie | 2 516 | 199 | 474,9 | 7,91% |
| Polska OGÓŁEM | 32 138 | 2 732 | 6 516,6 | 8,50% |
Ogólnopolski bilans walki z fikcyjnymi L4
Sytuacja w Wielkopolsce wpisuje się w szerszy, ogólnokrajowy trend. W skali całego kraju Zakład Ubezpieczeń Społecznych przeprowadził w II kwartale 2026 r. 108,1 tys. kontroli osób posiadających zaświadczenie o czasowej niezdolności do pracy (narastająco w okresie od stycznia do czerwca 2026 r. było to aż 219,7 tys. kontroli).
W konsekwencji w samym II kwartale wydano 5,3 tys. decyzji wstrzymujących dalszą wypłatę zasiłków chorobowych na kwotę 8 779,9 tys. zł (od początku roku: 10,5 tys. decyzji i 18 546,7 tys. zł wstrzymanych wypłat).
Warto dodać, że wstrzymanie wypłaty po kontroli wykorzystania zwolnienia to tylko część systemowych oszczędności. Drugim kluczowym mechanizmem wynikającym z ustawy jest ograniczenie podstawy wymiaru zasiłku chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego po ustaniu tytułu ubezpieczenia (np. po rozwiązaniu umowy o pracę) do 100% przeciętnego wynagrodzenia.
Z tego tytułu w II kwartale 2026 r. w całej Polsce obniżono wypłaty o 69 872,4 tys. zł (dla 31,3 tys. osób), a w całym I półroczu 2026 r. łączna kwota cięć sięgnęła 143 667,0 tys. zł (dla 67,6 tys. osób).
Łącznie – uwzględniając oba mechanizmy – kwota obniżonych i cofniętych świadczeń w Polsce wyniosła w II kwartale 2026 r. 78 652,4 tys. zł, a w całym pierwszym półroczu 162 213,7 tys. zł.
Remonty, druga praca i wyjazdy. Na czym wpadają ubezpieczeni?
Jak wynika z praktyki kontrolnej ZUS i płatników składek, zwolnienie lekarskie ma służyć wyłącznie rekonwalescencji i powrotowi do zdrowia. Wśród najczęstszych naruszeń wykrywanych podczas kontroli w miejscach zamieszkania lub pobytu ubezpieczonych wymienia się:
- Wykonywanie innej pracy zarobkowej – praca na rzecz innego podmiotu, prowadzenie własnej działalności gospodarczej lub praca w gospodarstwie rolnym w trakcie e-ZLA.
- Prace remontowo-budowlane – wykonywanie ciężkich prac fizycznych wokół domu lub w mieszkaniu.
- Wyjazdy wypoczynkowe – spędzanie czasu na wakacjach, imprezach okolicznościowych lub wyjazdach turystycznych.
- Nieuzasadniona zmiana miejsca pobytu – brak zgłoszenia do ZUS i pracodawcy nowego adresu przebywania w trakcie niezdolności do pracy.
W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości ubezpieczony traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres objęty danym zaświadczeniem lekarskim. Należne środki podlegają natychmiastowemu wstrzymaniu, a w przypadku wcześniejszej wypłaty - obowiązkowi zwrotu.
