Upamiętnienie 87. rocznicy wybuchu II wojny światowej skłania do refleksji o wojnach, w których Polska uczestniczyła, i ich tragicznych skutkach. Dokładne zliczenie wojen jest trudne, ponieważ wymaga interpretacji, co uznaje się za konflikt zbrojny, wojnę, trwającą dekady kampanię, a co za lokalne walki. Trudność sprawia również definicja państwa, jako kontynuacji wcześniejszych, historyczno-społecznych formacji.

Czym się różni konflikt zbrojny od wojny?

Wyraźnego rozgraniczenia wymagają określenia - konflikt zbrojny i wojna. Pojęcie konfliktu zbrojnego jest szersze niż wojna. Każda wojna jest konfliktem zbrojnym, ale nie każdy konflikt zbrojny spełnia formalne i tradycyjne kryteria wojny. Różnią się one skalą, wymiarem prawnym oraz charakterem zaangażowanych stron.

Konflikt zbrojny definiuje się jako każdą sytuację, w której dochodzi do użycia siły i broni między stronami (nawet na małą skalę). Stronami mogą być państwa, ale też bojówki, grupy rebelianckie lub organizacji terrorystyczne nieuznawane na arenie międzynarodowej. Konflikt zbrojny nie wymaga oficjalnego wypowiedzenia, ani zerwania stosunków dyplomatycznych.

Wojna to zorganizowany, masowy i długotrwały konflikt zbrojny. Prowadzony jest głównie między pełnoprawnymi podmiotami prawa międzynarodowego - najczęściej suwerennymi państwami. Tradycyjnie wiąże się z oficjalnym wypowiedzeniem wojny oraz całkowitym zerwaniem relacji pokojowych i dyplomatycznych. Wojna najczęściej ma na celu zmianę granic, obalenie rządu obcego państwa lub całkowite pokonanie przeciwnika.

Państwo polskie uczestniczyło w ponad 100. konfliktach zbrojnych i wojnach

Polska na przestrzeni wieków prowadziła wojny z wieloma państwami. Najdłuższe i najważniejsze konflikty toczyła ze swoimi sąsiadami, w tym z Niemcami (oraz Zakonem Krzyżackim), Rosją (w tym z Moskwą) i Szwecją. Do kluczowych przeciwników należały także Turcja, Ukraina (i Kozacy) oraz Chanat Krymski.

Do najważniejszych okresów i wojen w historii Polski należą:

Średniowiecze: Wojny z Zakonem Krzyżackim (np. wojna trzynastoletnia), najazdy mongolskie, konflikty z Czechami, Węgrami oraz Rusią.

XVI - XVII wiek (okres Rzeczypospolitej Obojga Narodów): Liczne wojny z Carstwem Rosyjskim, Imperium Osmańskim, Szwecją (tzw. Potop szwedzki) oraz Chanatem Krymskim.

XVIII wiek: Wojna północna, wojny o sukcesję polską, wojny w obronie konstytucji oraz insurekcje (Kościuszkowska).

XIX wiek: Udział Polaków u boku Napoleona (wojny napoleońskie), powstania narodowe (listopadowe, styczniowe).

XX wiek: I wojna światowa (gdzie formowano Polskie Siły Zbrojne), wojna polsko-bolszewicka, II wojna światowa. Od uzyskania niepodległości w 1918 roku, Polska prowadziła kilka wojen. Jednak konflikty z Niemcami oraz Związkiem Radzieckim nie zostały zapoczątkowane wypowiedzeniem wojny, przez żadną ze stron. W 1941 r. państwo polskie zdecydowało się wypowiedzieć wojnę Japonii, i było to jedyne wypowiedzenia wojny w XX wieku. Jednakże Kraj Kwitnącej Wiśni wypowiedzenia nie przyjął.

Czasy współczesne: Udział w misjach międzynarodowych i stabilizacyjnych (np. w Bośni, Iraku czy Afganistanie).

Najwięcej wojen Polska toczyła z Rosją

W swojej historii Polska stoczyła najwięcej wojen z Rosją (wliczając wcześniejsze konflikty z Rosją Kijowską i Caratem Rosyjskim). Szacuje się, że od XV do XX wieku doszło do ponad 20 większych wojen i konfliktów zbrojnych między oboma państwami.

Historycy doliczają się od kilkunastu do kilkudziesięciu konfliktów zbrojnych między Polską a Rosją. W zależności od tego, czy zlicza się wszystkie lokalne starcia, czy tylko duże wojny pełnoskalowe, główne katalogi historyczne wymieniają od 12 do 16 najważniejszych wojen i powstań. Zmagania te trwały z przerwami od początku XVI do XX wieku.

Wojny litewsko-moskiewskie (m.in. w latach 1512 - 1522 i 1558 - 1570), wyprawy Stefana Batorego (1577 - 1582), dymitriady (1609 - 1618) oraz wyniszczający „Potop moskiewski" i wojnę z lat 1654 -1667, zakończoną rozejmem w Andruszowie.
XVIII wiek: Wojna o sukcesję polską, udział wojsk rosyjskich w konfederacji barskiej oraz wojna w obronie Konstytucji 3 maja połączona z powstaniem kościuszkowskim.
XIX wiek: Dwa zrywy narodowe, które historycy traktują jako wojny z Imperium Rosyjskim - Powstanie Listopadowe (wojna polsko-rosyjska 1830 - 1831) oraz Powstanie Styczniowe (1863 -1864).
XX wiek: Wojna polsko-bolszewicka (1919 - 1921), w której odrodzona Rzeczpospolita pokonała Rosję Sowiecką, zatrzymując marsz komunizmu na Europę. Do tego należy doliczyć agresję ZSRR na Polskę w 1939 r. (rozpoczętą 17 września) oraz późniejsze powojenne zniewolenie.

Pięć głównych wojen z Niemcami

Polska stoczyła z Niemcami cztery wojny w latach 1002 -1031 (za panowania Bolesława Chrobrego i Mieszka II), brała również udział w największej wojnie w dziejach, zaliczanej do wojen totalnych, światowych i hegemonicznych, czyli II wojnie światowej. Przez stulecia dochodziło również do wielu pomniejszych konfliktów terytorialnych i wojen handlowych.

Główne starcia obejmują:

Trzy wojny Bolesława Chrobrego (1002 - 1018): Seria konfliktów z cesarzem Henrykiem II, w których Polska skutecznie broniła swoich granic, ostatecznie zdobywając wschodnie Czechy oraz uznanie niezależności.
Wojna Mieszka II (1028 - 1031): Odwetowa kampania niemiecka, w wyniku której Polska straciła część wcześniej zdobytych ziem i zmagała się z kryzysem wewnętrznym.
II wojna światowa (1939 - 1945): Rozpoczęta napaścią hitlerowskich Niemiec 1 września 1939 r. kampania wrześniowa, która przerodziła się w trwającą ponad pięć lat, niezwykle krwawą okupację całego kraju.

Trzeba również pamiętać, że oprócz wojen o charakterze militarnym, oba państwa toczyły w okresie międzywojennym tzw. wojnę celną (rozpoczętą w 1925 r.), która wymusiła na Polsce rozbudowę portu w Gdyni i uniezależnienie gospodarcze od niemieckich rynków.

Ile wojen i bitew wygrała Polska?

Historycy szacują, że Polska wygrała około 30 do 40 wojen (oraz odniosła 344 potwierdzone zwycięstwa bitewne) na przestrzeni ponad 1000 lat istnienia państwowości. Precyzyjne zliczenie wszystkich konfliktów jest trudne, ponieważ wiele z nich kończyło się kompromisem, a granice między wygraną a przegraną bywają płynne.

Polskie zwycięstwa w dziejach to m.in.:

Wojna z zakonem krzyżackim (1409 - 1411) - zwieńczona bitwą pod Grunwaldem.
Wojny z Carstwem Rosyjskim (XVII w.) - w tym zajęcie Moskwy przez wojska hetmana Stefana Żółkiewskiego (1610 r.).
Bitwa pod Wiedniem (1683 r.) - odsiecz króla Jana III Sobieskiego.
Wojna polsko-bolszewicka (1919 - 1921) - zatrzymanie marszu Armii Czerwonej na Europę (Bitwa Warszawska).
II wojna światowa - Polska formalnie znalazła się w obozie zwycięzców, chociaż po wojnie znalazła się w radzieckiej strefie wpływów, ponosząc ogromne straty ludzkie i terytorialne.

Ilu Polaków zginęło w wyniku wojen?

Dokładne statystyki z wcześniejszych stuleci (jak potop szwedzki, powstania narodowe czy wojny Rzeczypospolitej XVII-XIX wieku) są trudne do oszacowania, a historycy operują szacunkami idącymi w setki tysięcy ofiar - w wyniku działań zbrojnych, epidemii i głodu.

I wojna światowa (1914 -1918)

Szacunkowa liczba ofiar to od 800 tysięcy do 1 miliona osób (w tym żołnierze i cywile). W armiach państw zaborczych (rosyjskiej, austriackiej i niemieckiej) walczyło ok. 3 milionów Polaków. Ponad 500 tysięcy z nich poległo, zmarło z ran lub zaginęło bez wieści. Kolejne 300 - 400 tysięcy osób stanowiły ofiary cywilne na zniszczonych terenach ziem polskich.

II wojna światowa (1939 - 1945)

Szacunkowa liczba ofiar to od 5,6 do 6 milionów (oficjalny powojenny bilans to ok. 6,028 mln). Zdecydowaną większość stanowiła ludność cywilna zamordowana w obozach zagłady, w egzekucjach, z głodu i chorób. Zginęło ok. 2,8 - 3 miliony polskich Żydów oraz ok. 2,7 - 3 miliony Polaków chrześcijan. Straty w regularnym wojsku i formacjach podziemnych wyniosły kilkaset tysięcy osób.

Żródła: Wikipedia, Muzeum Wojska Polskiego, Archiwum Życia Rawicza

https://rawicz24.pl/podglad-wpisu/co-sie-dzialo-w-rawiczu-na-poczatku-wrzesnia-1939-roku/yeSqZeAysqRxYmox5KPA

100 Wojen Polski (1)